1991 markii  Burco lagaga dhawaaqay gooni isu taaga Somaliland  iyo shirkii ka danbeeyay ee ka dhacay Boorame 1993 oo ahaa  shirkii dhidibada loogu taagay Somalilalnad shirkaasi waxaan oran karnaa  shaqsigii ugu muhiimsanaa waxuu ahaa C/raxmaan Aw Cali Faarax  oo hadii aan la helin  hogaamintiisiii kartidiisii iyo dibllomaasiyadiisii ay adkaan lahayd in reer Awdal lagu qanciyo S/land .waxaan oran karnaa waa Nelson Mandeelaha Somaliland. C/Raxmaan waxaa ku weheliyay guushii shirka Boorame Guurtidii ugu tayada fiicnayd in ta taariikhda la xusuusto waxaana kamid ahaa  Alaha u naxariistee SH Muuse Jaamac Goodaad , Xaaji Abuubakar Sheikh Cumar,Jaamac Muxumed(Gaboose) waxaa kaloo kamidahaa Sheikh albaladka Sh C/laahi Sh Cali Jowhar iyo  Maxamuud Axmed Bare (Garaad )iyo Xaji Daahir Cilmi oo hada nool ,shirkaas oo ku dhamaaday guul laguna dhisay dawladii uu madaxwayne ka ahaa Alaha u naxariistee Cigaal ku xigeena loo doortay C/raxmaan Aw Cali waxay   dawladaasi ku soo beegantay wakhtigii ugu adkaa oo  wadanku wada hubaysnaa isku socodka wadankuna ay adkayd  waxay ku guulaysteen inay hubka ka dhigaan maleeshooyinkii hubaysnaa oo la qaraameeeyay lana sameeyay aasaaskii ciidanka qaranka S.land, laakiin waxaa la oran karaa Dimoqradiyada Somaliland waxay  hana qaaday oo ay gaadhay  halkii ugu saraysay markii doorasho lagu doortay musharaxii  Udub ee   Daahir Rayaale Kaahin oo ahaa nin kasoo jeeda magaalada  Quljeed ee gobolka Awdal taasoo wax wayn ka badashay sawirkii laga qabay Somalilaland , Soomaalidii kalena ay u qaadan waayeen in nin aan u dhalan beesha dhexe madax wayne ka noqdo oo ay dad badani aamineen in  Somaliland lawada leeyahay ee ayna u xidhnayn cid gaara lakiin  waxay arintaasi u  cuntami wayday  xusbigii Kulmiye oo bilaabay abaabul iyo olole uu ku ki kicinayo beesha Isaaqa iyaga oo adeegsanaya caadifada qabiilka ee tolaay Reer Sheikh Isxaaqow kursigiina soo ceshada  nimaan  xaq ulahayn ayaa  haystee   arintaas oo keentay in uu doorashdii danbe uu ku guulaysto xisbigii Kulmiye ee uu Silaanyo hogaaminayay ku xigeena loo doortay  Cabdiraxmaan Saylici inkastoo uu Kulmiye ka helay  in ka yar 10%  codadka dadka reer Awdal sababtuna ay ahayd iyagoo dadka reer Awdal ka cadhaysnaa sida uu Kulmiye u dhaqmayo iyo xulashada madaxwayne ku xigeenkiisa oo dadku u  arkaayay inuuna lahayn wax khibrad siyaasadeed ah  si kastaba  ha u dhacdee xilkii   madaxwayne Rayaale  si xarago leh ayuu u wareejiyay isagoo ku sheegay qudbadiisii xil wareejinta in uu ku wareeejinayo  Silaanyo wadankoo  midaysan  nabadna ah . islamarkaana ay kasii amba qaadaan halkii dawladii hore. Waxaa la filaayay in  iyagoo ka faa’iidaysanaya qaladaadkii dawladii ka horaysay iyo mudaddii dheerayd  ee ay mucaaridka ahaayeen waxaaana lays lahaa  dawladani waxay wadanka u furaysaa waji cusub taasi may dhicin  oo waxay  bilaaabeen in ay kala garan waayeen madaxwayne Rayaale  inuu ahaa madaxwayne qaran iyo inuu  ahaa madaxwayne beeleed waxay bilaabeen inay kasiifeeyaan dawladii nin ala ninkiii Udub ahaa ee ka soo jeeday beelaha reer Awdal iyagoo aan u eegayn  shaqsiyaadkan wadanku ma u baabhan yahay aqoontooda iyo khibradooda waxaa kamid ahaa shaqqsiyaadkaa ku waayaya shaqadooda kaliya madaxwayne Daahir ayaad isku qolo tihiin safiirkii u  fadhiyay  Somaliland dalka Ethiopia  Maxamaed Sh Hasan Nuuriya oo haystay 40 sanadood oo khibrad xaga diblomaasiyada ah oo u qalmay in laga dhigo wasiirka arimaha dibada Somaliland laakiin waxay Somaliland  u magacawday arimaha dibada  nin  aan haba yaraatee wax khibrad diblommaasiyadeed haysan oo u haysta ictiraafaka in dibadahaa  lameeraysto oo kolba sawiri lays kaga qaado.waxaa kaloo ka mid ahaa ragaas shaqadooda waayay ninka haystay  sirdoonka Somaliland  mudane Cansharaar  oo ahaa ruug cadaa uu wadanku u baahnaa waxaa dhacday inuu Silaanyo  u magacaabo nin beeshiisa kasoo jeeda oo aan wax khibrada u lahayn sirdoonka .Silaanyo oo ah ardaydii ka aflaxday xukinkii Siyaad Bare oo bartay kaartooyinkii Siyaad Bare iyo Habkii looya qaanay qaybi oo xukun .  Silaanyo wuxuu bilaabay inuu gacanta u galiyo beeshiisa H/jeclo ilihii dhaqaalaha ee wadanka xataa Siyaad Bare sidan uma dhaqmin waxaa la sameeyay dawlad aan ku dhisnayna cadaalad oo ay  iska leeyihiin beesha dhexe iyadoo beelaha darifyada looga tagay hambadii waxayna soo tolatay beeshiisa  Bariga Burco   kiish wayn oo afkiisu yaalo Saylac dabadiisuna Ceel Afwayn oo la rabo in lagu buuxiyo shantaas sano oo la soo celiyo lacagtii ku baxday beeshiisa ololohii doorashada.  Sidoo kale wuxuu  bilaabay iska horkeenka beesha reer Awdal dawladiisiina ku soo daray oo kasoo xushay gobalki Awdal dad  dhalinyaro ah oo aan wax khibrada lahayn .                                                                           wuxuuna noqday Silaanyo Gorgorkii Ayaxa la Duulayay waayo waxaa lala yaabanyahay waxa uu isugu xeeray ee uu uga soo xushay gobolka Awdal dad dhalinyaro ah oo aan lahayn khibrad siyaasadeed waxaana kamid ah dadkaas wasiirka dib u dajinta C/Rasaaq Cilmi la taliyaha arimaha dumarka Amaal Xaaji Miisaan wasiir ku xigeenka waxbarashada Cali Xaamud Jibriil  marka laga reebo wasiirka beeraha Geedoole  oo aan lagu soo xulan aqoontiisa beeraha ee lagu soo xushay inuu qabo Xirsi Toori inaadeertii. Hadaan taariikhda Islaamka dib ugu noqono   dagaalkii Badar waxaa dhacday sidii caadada ahayd in Gaaladii Makaad  ay yidhaahdeen  ayaa  noo soo baxaya  waxaa markiiba soo booday u soo baxay niman dhalinyaro ah oo Ansaartii Madiinaaad ka mid ah oo aad u qiiraysan  gaaladii Makaad way diideen inay la dagaalamaan maaha inay xaqirayeen laakiin waxay u jeedeen isku ma dhigano  xaga miisaanka dagaalka waxayna yidhaahdeen waxaan rabnaa inay  dagaalka noosoo baxaan ragii noo dhigmay  waxaana uu Nabigeenii Suubanaa NNKH  usoo xulay ragii ay ka mid ahaayeen Cali Binu Abu Daalib iyo Xamse  oo Nabiga adeerkii ahaa Alaha ka raali noqdee iyaguna markiiba way ka takhaluseen ragii gaalada ahaa ee u soo baxay hadaba waxaa is waydiin leh  Silaanyo ma wuxuu garan waayay arintaa at garteen Gaaladii Makaad!!  muxuuse talada wadanka wax uga qayb galin laayahay ruug cadaaga siyasadeed ee reer Awdal  ee ay kamid yihiin C/raxmaan Aw Cali , Maxamuud Axmed Bare Garaad, Cabdi Maxamuud ( Gaagaale) Sh Cabdilaahi Sh Cali Jawhar Prof Sulaymaaan M Guuleed waayo ragaasi waa ragiii u dhigmay xaga miisaanka raga beesha dhexe ee ay kamid yihiin Sillaanyo, Saleebaan Gaal, Maxamed Xaashi  iyo rag kaloo la midda, mida kale dad badani waxays is waydiinayaan habdhaqanka iyo go aan qaadashada madax waynaha   maxaa kasi ah madaxwaynaha!!  waxayna dad badani aamin sanyihiin in uu wadanka gacanta ugu jiro oo ku haysta af gambi aan dhiig ku daadan    Xirsi Toori iyo  koox wasiira ah oo ku xeeran waxayna u muuqataa xaaladii madaxwaynihii hore ee Tuuniisiya Xabiib  Burqiiba iyo Saynul Caabidiin Bini Cali . Waxayaabaha aadka loola yaabanyahay waxaa kamid ah go aanka  ay dawlada Somalilaland kaga qayb galayso Shirka London in uu yahay mid maqaamka Soomaliland hoos u dhigaya oo a lagaga hadlayo masiibada ka taagan koonfurta Soomaliya  iyo ambaqaadka mustaqbalka dawlad Soomaaliyeed oo  loo  dhisayo guud ahaan dalkii Soomaaliya oo ay Somaliland’na ku jirto  waxayna Somaliland la fadhiisanaysaa meel, Galmudug Ahlu Suna Wajamaaca iyo Puntiland waxaana ergo kasta shirku  siiyay inay hadasho  7da daqiiqado   waxaa  wax  lala yaabo ah banaabaxa ay samaynayaan qurba jooga S/land  .Ma,ahayn in lagu banaanbaxo shirka Landon ee waxay ahayd  in lagu banaan- baxo dawlada  Silaanyo ee ogolaatay inay ka qayb gasho shirka oo iibsatay masiirkii umadu ku soo tabcaysay 21 sanadood waxaa xaqiiqo ah in khatarta burburka Somaliland aaanay ka imanayn Awdal State iyo Khaatumo State ee ay ka imanyso beesha dhexe oo kolba siyaasiyiintoodi ay baabiinayaan masiirka umada waxaanay dad badani is waydiinayaan . beesha dhexe ma caqligaa shaqeeya mise caadifada.

Jamac  Dahir Waberi